Hoa tam giác mạch quê tôi15/08/2017

Trong muôn vàn loài hoa mà thiên nhiên ban tặng cho con người, mỗi loài hoa có những nét đẹp quyến rũ của dáng hình, màu sắc và mùi hương… Có những loài hoa đã rất sớm được phát hiện và trở nên gần gũi gắn bó với con người, và được con người cải tạo trở nên “thương hiệu” có giá trị vĩnh hằng trong đời sống, sinh hoạt và được dùng cả trong những vị thuốc dân gian… Ở Việt Nam các thi nhân từ xa xưa cũng không thể không đưa vào văn chương vẻ đẹp tuyệt mỹ của một số loài hoa như: Hoa Sen, hoa hồng, hoa cúc, hoa đào, hoa mận, hoa lê, hoa mai… và cũng đã mượn vẻ đẹp, sự thanh khiết của các loài hoa ấy để ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn trong trắng của người phụ nữ …

Còn chuyện về các loài hoa của quê tôi vùng núi cao cực Bắc Hà Giang – có thể nói cũng không kém phần đa dạng và hấp dẫn đối con người. Quê tôi có hai mùa hoa tuyệt đẹp rõ rệt. Khi mùa xuân về, cả núi rừng đá núi biên cương đâu đâu cũng được phủ lên tấm thảm lụa bao la màu hồng của hoa đào và đan xen những thảm lụa trắng muốt của hoa mận, hoa lê, như những bộ váy áo của các nàng Tiên giáng trần…

Mùa thu, khi tiết trời vào gần đầu đông, ấy là thời điểm hoa tam giác mạch quê tôi nở rộ (khoảng vào giữa tháng 10 Dương lịch). Lúc đó vùng cao biên giới Hà Giang tiết trời đã se lạnh, chớm những đợt gió từ phương Bắc len lỏi về, núi rừng cũng lãng đãng giăng sương. Những giọt sương mai qua đêm còn gắn trên những cánh lá, nụ hoa, ngọn cỏ… tạo nên một miền đá thơ mộng, lãng mạn đến ngọt ngào… Chả thế mà có một nhà thơ đã viết: Quê hương tôi vùng núi cao cực Bắc/Có đá núi trập trùng ngút ngát/Nâng bước chân tôi chập chững vào đời/Có ruộng bậc thang như cung đàn lên trời/Hoa đào, hoa lê bức tranh quê thổ cẩm/Hoa Tam giác mạch dệt đất trời thơ mộng/Ta ở dưới trần cứ ngỡ chốn bồng lai?…   

Có phải loài hoa này hiểu được lòng con người mảnh đất nơi đây đá núi, đèo cao, vực sâu, khô hạn gần như quanh năm, thiếu đất sản xuất, thiếu nước ăn phải đến 7- 8 tháng; bà con phải gùi đất lên nương, bỏ vào từng hốc đá để trồng ngô… mà mềm lòng cùng chia sẻ nỗi niềm, cam chịu giá lạnh, sương muối, sống trên đất đá khô cằn để nở hoa, kết quả, dâng tặng cho con người Hà Giang – một sản phẩm vừa có giá trị về thẩm mỹ cao, vừa có giá trị kinh tế thiết thực, hữu ích?

Vào mùa hoa Tam giác mạch cả Cao nguyên đá Đồng Văn như một bức tranh thổ cẩm, trên các triền núi đá, dưới các thung lũng, bên những ngôi nhà trình tường của đồng bào Mông, Lô Lô, Giáy… hoa tam giác mạch nở tràn, lung linh dưới ánh nắng dịu dàng của miền đá xám, như đưa ta vào cõi Tiên cảnh…

Thời gian sinh trưởng của hoa tam giác mạch theo như thổ dân cao nguyên đá cho biết, từ lúc gieo hạt đến khi kết quả thu hoạch khoảng 3 tháng. Thời gian đẹp nhất của tuổi hoa là tháng thứ 2, ấy là thời kỳ hoa tam giác mạch nở hoa rộ nhất, trút hết sinh lực của mình ra để tạo nên sắc màu tươi đẹp nhất của hoa và tạo hạt. Thời tiết lúc này cũng đẹp nhất, ít những ngày mưa dày, ít những ngày sương mù và lạnh buốt. Thời gian đó cũng là thời điểm đẹp nhất để cho du khách lên Cao nguyên đá Đồng Văn thưởng ngoạn loài hoa “Tiên” này.

Không chỉ có vẻ đẹp huyền bí của sắc hoa, hạt hoa tam giác mạch còn cho ta giá trị về kinh tế. Khoảng cuối tháng 11 dương lịch, bà con bắt đầu thu hoạch hạt hoa về để chế biến làm lương thực, như: xay thành bột làm các loại bánh, ăn có vị bùi, ngọt nhẹ, dẻo, thơm dịu của hương núi; hạt nấu rượu uống có vị đượm sắc, nồng độ nhẹ và thơm lạ, khác với bất cứ loại rượu nào trên vùng cao. Uống rượu Tam giác mạch không say ngay mà cái say từ từ êm dịu… Con trai, con gái uống rượu tam giác mạch má chỉ ửng hồng như chính màu sắc của hoa…Bánh và rượuhoa tam giác mạch cho ta hương vị thơm đặc trưng của hoa, lá, cỏ cây thiên nhiên vùng xứ Đá.

Mấy năm gần đây khi cây hoa Tam giác mạch của Hà giang đã trở thành “Thương hiệu”, một số bạn bè đồng nghiệp làm báo, viết văn ở Hà Nội, Tây Nguyên và Thành phố Hố Chí Minh, cứ đến gần cuối thu lại gọi điện thoại cho tôi, hỏi thăm tình hình mùa hoa Tam giác mạch năm nay ở Hà Giang thế nào?. Có mở rộng diện tích trồng hoa không? Các điểm thưởng ngoạn hoa Tam giác mạch có nhiều không? Đường đến các vùng hoa Tam giác mạch có dễ hơn những năm trước không? Hình thức phục vụ và hướng dẫn khách du lịch tham quan như thế nào để tạo điều kiện “Vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi” vv… Chỉ mấy câu hỏi như vậy của các bạn đồng nghiệp, cũng đủ cho chúng ta thấy du khách ngưỡng mộ loài hoa Tam giác mạch ở Hà Giang như thế nào?

Năm ngoái, sau những lần hẹn hò, tôi đã đưa tiến sĩ, nhà văn, nhà lý luận phê bình văn học Hội Nhà văn Việt Nam – Nguyên An lên Cao nguyên đá Đồng Văn, đúng vào dịp Hà Giang tổ chức Lễ hội Hoa tam giác mạch lần thứ I. Nhà văn Nguyên An đã vài lần lên Hà Giang, nhưng chưa lần nào có điều kiện lên Cao nguyên đá. Ra khỏi thành phố Hà Giang, vượt qua cổng trời Quản Bạ, dọc miền lên Cao nguyên đá, chúng tôi gặp rất nhiều đoàn khách du lịch lên Cao nguyên. Ông bị cuốn hút bởi phong cảnh thiên nhiên núi non hùng vĩ, mây trời giao thoa, đường dốc uốn lượn mềm mại như những dải lụa vắt trên đỉnh núi; những cổng trời mây phủ; mây trắng bồng bềnh, nhẩn nha; những nương ngô xanh mướt vươn lên trong hốc đá tai mèo như sức sống của người dân nơi đây. Ông phải thốt lên: Đẹp quá! Tuyệt vời quá! Đúng là đệ nhất hùng quan!

Đi thăm một số điểm trồng hoa tam giác mạch của đồng bào các dân tộc  thuộc xã Sủng Là, xã Phó Bảng (Đồng Văn), được mắt thấy rất nhiều đoàn du khách cùng đến chiêm ngưỡng những thửa ruộng, nương hoa tam giác mạch, ông bảo: Như lạc vào chốn Tiên cung. Ông nhẹ nhàng men theo các bờ ruộng vào vườn hoa để nhờ tôi bấm máy. Ông hồ hởi len vào giữa bãi hoa, lúc ở góc vườn, khi cúi xuống hôn hoa…Các biểu hiện tình cảm của ông đối với loài hoa tam giác mạch đã phần nào tôi hiểu được sự trân trọng, yêu quý và cảm phục một loài hoa – theo như ông nói: Lần đầu tiên mới được thưởng thức trước vẻ đẹp quyễn rũ của sắc hoa tam giác mạch, có thể gọi là: “Hoa hậu” của các loài hoa ở Hà Giang.

Khi trở về phố cổ Đồng Văn để tham dự Lễ hội Hoa tam giác mạch, ông được được thấy những cây hoa tam giác mạch đẹp nhất ở các xã, thôn bản, các huyện vùng cao trong tỉnh Hà Giang về đây thi tài; đặc biệt là bên cạnh những chậu hoa tam giác mạch, còn có các cô gái Mông, Dao, Lô Lô…xinh đẹp, trẻ trung tươi tắn, thuyết minh, giới thiệu, càng tôn thêm vẻ đẹp vốn có của cảnh vật Đồng Văn. Trong lễ hội Hoa tam giác mạch hôm ấy, chúng tôi còn được thưởng thức những làn điệu dân ca, nhạc cụ: Sáo Mông, khèn Mông, đàn tính Tày, các điệu múa đợi mưa của người Lô Lô…trên cao nguyên đá, để lại cho du khách những tình cảm tốt đẹp, ấn tượng nao lòng…

Lại một mùa Lễ hội hoa tam giác mạch trên Cao nguyên Đá Đồng Văn đang đến gần. Tuy thời tiết bất thường, cuối thu ở Cao nguyên đá mà vẫn có những cơn bão, trận mưa tối trời, đất, đá lở, lũ rừng…Nhưng sức sống nơi đây thì vẫn tự tin, ung dung và lạc quan, bởi con người Cao nguyên đá Đồng Văn quê tôi đã quen với gian khổ, khó khăn và tôi luyện bản lĩnh sống, giống như cây ngô, cây đậu, cây cải nương, cây hoa tam giác mạch kia đã bao đời nay sinh ra lớn lên trong hốc đá để ra hoa kết trái làm đẹp cho Cao nguyên đá.

Cứ nghĩ về Lễ hội hoa Tam giác mạch của Hà Giang năm qua thành công, hàng ngàn du khách từ khắp các mọi miền đất nước và khách quốc tế đến Cao nguyên Đá, trong lòng tôi lại tràn lên một cảm xúc tốt đẹp. Để chuẩn bị cho Lễ hội Hoa Tam giác mạch 2016, tôi được biết, các huyện vùng trọng điểm hoa tam giác mạch: Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc trên Cao nguyên Đá năm nay đã có nhiều đổi mới, như: Mở rộng diện tích trồng hoa; đầu tư có trọng điểm vùng hoa tam giác mạch để nâng cao hiệu quả kinh tế và phục vụ du khách tham quan; đường giao thông được nâng cấp thuận tiện cho khách đi lại và công tác đón khách tham quan được tổ chức chặt chẽ, chu đáo…

Vậy là, tôi có thể thông tin lại cho các bạn đồng nghiệp cũng như du khách gần xa rằng: Hoa tam giác mạch Hà Giang luôn sẵn sàng chào đón du khách! Hãy lên với Hà Giang – Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, bạn nhé! Và nhớ hãy đưa bạn gái, người thân yêu của mình cùng lên tận hưởng sắc màu, mùi hương của loài hoa “Tiên” ở Hà Giang nơi cực Bắc.

Đặng Quang Vượng