Người La Chí06/08/2012

 

Tên gọi và địa bàn cư trú:

 

Người La Chí tự gọi mình là Cù Tề, có nghĩa là người mình. Các tộc người anh em khác quen gọi họ với nhiều tên gọi khác nhau như Thổ Đen, Mán, Xá…Ở tỉnh Hà Giang dân tộc La Chí sống tập trung ở huyện Xín Mần, hoàng Su Phì, Bắc Quang, Quang Bình và rải rác ở các huyện trên địa bàn tỉnh Hà Giang.

 

Theo niên giám thống kê năm 2009, dân tộc La Chí có số dân là 12.072 người, trong đó trên khu vực CVĐC có số dân là 31 người

 

Người La Chí – Ảnh: Ngọc Minh
(Nguồn ảnh: http:// www.pda.vietbao.vn)

 

Hoạt động kinh tế:

 

Để đảm bảo cho cuộc sống tự cung, tự cấp, ngoài hoạt động nông nghiệp trồng trọt là chính, người La Chí còn phát triển chăn nuôi, sản xuất thủ công nghiệp và các hoạt động săn bắn, hái lượm.

 

Văn hóa:

 

Người La Chí có cách nấu và ghế cơm bằng hơi nước rất độc đáo. Thức ăn được ưa chuộng như:  đồ sấy khô, thịt chua, da trâu sấy khô…

 

Họ thích để răng đen. Răng càng đen càng đẹp. Thanh niên thích bịt răng vàng coi đó là hình thức làm duyên làm dáng, dấu hiệu của sự trưởng thành.

 

Ngày lễ tết trai gái thường hát đối đáp, chơi đàn tính 3 dây, đàn môi. Trống, chiêng được dùng phổ biến.

 

Trang phục, trang sức:

 

Ðàn ông mặc áo dài năm thân, cài khuy bên nách phải, đội khăn cuốn hay khăn xếp, thích đeo túi vải chàm có viền đỏ xung quanh để đựng diêm thuốc và các thứ lặt vặt.

 

Phụ nữ mặc quần, một số ít còn mặc váy. Bộ y phục truyền thống là chiếc áo dài tứ thân xẻ giữa, yếm thêu, thắt lưng bằng vải.

 

Nữ đeo vòng tai, vòng tay. Nam chỉ đeo vòng tay.

 

Thầy cúng mỗi khi hành lễ có y phục riêng. Ðó là bộ quần áo thụng, dài quá mắt cá chân, xẻ giữa, có thắt lưng bằng vải, đầu đội mũ vải rộng, có quai.

 

(Nguồn ảnh: http:// www.lehoi.cinet.vn)
 

 

Nhà cửa:

 

Nhà của mỗi gia đình là một quần thể kiến trúc gồm nhà sàn – nhà trệt – kho thóc trong một phạm vi không gian hẹp. Kiểu kiến trúc kết hợp chặt chẽ giữa sàn và nhà trệt là một sáng tạo văn hoá độc đáo. Mỗi nhà gồm hai phần bằng nhau, mái lồng vào nhau, phần nhà sàn để ở, phần nhà trệt là nơi làm bếp.

 

Lên nhà mới phải mời thầy cúng về cúng xua đuổi ma bằng cách dùng ba cây cỏ lá khua bốn góc nhà, bắt đầu từ góc của bố mẹ trước. Nếu người con trai đã có bàn thờ ở nhà cũ thì tháo bàn thờ đó về lắp ở nhà mới trong vị trí của người chủ gia đình. Trong suốt 13 ngày kể từ hôm lên nhà mới, bếp lửa luôn phải sáng thì mới may mắn.

 

Quan hệ gia đình:

 

Gia đình truyền thống của người La Chí từ lâu đã mang tính chất phụ quyền. Trong nhà người cha điều hành mọi công việc. Xưa kia, phụ nữ là lớp người là lớp người không có quyền hành và ít bị tôn trọng, không có quyền thừa kế tài sản. Tài sản trong nhà chỉ con trai mới được quyền thừa kế. Họ quan niệm “nhà to là nhà của anh, ruộng to là ruộng của em út”. Với quan niệm ấy khi chia tài sản người anh cả sẽ được thừa kế cái nhà của bố mẹ; ruộng, thóc, tiền của, gia súc…được chia đều cho các anh em trai. Nhưng người con út bao giờ cũng được nhiều ruộng hơn, vì các anh già yếu chết đi em út sẽ là người trông nom mồ mả của gia đình.

 

Tín ngưỡng:

 

Người La Chí tin vào linh hồn và thần linh. Trong nhà, đồng bào có bàn thờ tổ tiên ba đời và chỉ cúng chung vào các dịp tết, ngày lễ. Mỗi gia đình có nhiều bàn thờ xếp dọc phần trước theo thứ tự: bàn thờ của bố,con út, các con thứ và bàn thờ của con cả ở trong cùng. Chỉ những người đàn ông đã có vợ và vợ đang sống mới được dựng bàn thờ như vậy.

 

Ngôn ngữ:

 

Tiếng nói của dân tộc La Chí thuộc nhóm ngôn ngữ Ka Đai (ngữ hệ Thái  – Ka Đai), cùng nhóm với tiếng La Ha, Cờ Lao, Pu Péo.

                                                                                                                                   (Nguồn: Sưu tầm)