Núi đôi Quản Bạ – Giá trị di sản địa chất độc đáo25/04/2012

Huyện Quản Bạ là huyện cửa ngõ nằm về phía Tây Nam của Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Quản Bạ cách thành phố Hà Giang 46km về phía Bắc, vượt qua dốc Bắc Sum cao ngất trong mây để đến với cổng trời Quản Bạ, ngắm nhìn thị trấn Tam Sơn thơ mộng quanh năm mát mẻ được ví như “Đà lạt” của Hà Giang, và được tận mắt chiêm ngưỡng Núi Đôi Quản Bạ tròn trịa, đầy quyến rũ trông giống như bộ ngực căng tròn của nàng tiên đang say giấc nồng. Người Tày nơi đây gọi Núi Đôi là “Núm Riến” (Nghĩa là Vú tiên) là cảnh quan độc nhất vô nhị hết sức thơ mộng và hấp dẫn du khách.

Núi Đôi Quản Bạ, Hà Giang Mặt trượt đứt gãy và đới dăm kết vôi ở Quản Bạ

Núi Đôi được hình thành do quá trình vận động tạo sơn của thềm lục địa của vỏ trái đất, sự đứt gãy của các khối núi đá vôi. Đây là nơi chuyển tiếp giữa địa tầng đá vôi với núi đất. Núi Đôi được cấu tạo bằng đá Đôlômít. Do quá trình phong hóa đá lăn đồng đều theo sườn núi làm lùi dần sườn và hạ thấp dần đỉnh núi. Cuối cùng tạo nên hình nón như hiện nay. Đá Đôlômít bị phong hóa (do quá trình tự vỡ) thành các hạt sạn và cát rất dễ dàng di chuyển theo sườn xuống dưới chân do trọng lực và nước chảy tràn trong mùa mưa. Đặc biệt, còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành  hình nón của Núi Đôi nói riêng và của các ngọn núi có hình chóp nón nói chung là có sự đan xen của các đứt gãy, hướng khác nhau làm đá bị phá hủy dễ dàng hơn.

Núi Đôi thuộc kỷ Đệ Tứ – Có niên đại cách ngày nay khoảng 1,6 triệu đến 2 triệu năm. Ngoài Núi Đôi ra còn có một mực cao hơn gồm các đồi dạng nón được hình thành theo con đường tương tự nhưng ở giai đoạn cổ hơn, thể hiện rõ nhất là 3 ngọn núi đang tồn tại ở khu vực này mang tên là thị trấn Tam Sơn như hiện nay.

Ngoài việc có giá trị kiến tạo địa chất về mặt khoa học, Núi Đôi còn gắn liền với những truyền thuyết dân gian. Truyền thuyết kể lại rằng: “Xưa kia, có chàng khổng lồ đem lòng yêu cô gái nơi đây, ở nơi xa nhưng chàng trai luôn vượt non cao suối sâu để đến với người yêu nơi thung lũng xinh đẹp này. Gia đình cô gái muốn thử sức chàng khổng lồ để kén rể, bèn thách rằng, nếu chàng ngăn được sông Đông Hà chảy ngược lên khu vực núi nơi gia đình cô gái ở sẽ chấp nhận chàng làm rể. Chàng khổng lồ nhận lời, mỗi bữa ăn 7 chõ cơm, ngày đêm gánh những quả núi về thung lũng để đắp dòng chảy ngăn sông Đông Hà.

Một hôm, đang miệt mài gánh núi, chàng khổng lồ nhận được tin mẹ chết, vội vã về quê chịu tang mẹ và không quay trở lại, quang gánh của chàng khổng lồ va vào dãy núi cao bị gãy. Cô gái mong mỏi chờ, ngày ngày đi quanh thung lũng để ngắm những thành quả đang dang dở của chàng, mắt luôn hướng về Cổng trời mong sớm được gặp lại chàng khổng lồ.

Dấu tích chiếc đòn gánh bị gãy hoá thành dãy núi “Phia Pới”. Ba ngọn núi do chàng khổng lồ gánh về để ngăn sông được gọi là “Pu Tỉnh” (núi sáng suốt), “Pu Vang” (núi vàng) và “ Pu Phia Nú” (núi đá chuột). Bước chân chạy vội vã của chàng khổng lồ tạo thành 9 cái hồ nước sâu hiện còn tồn tại ở khu vực này các hồ: Sum Pưn, Thâm Rí, Thâm Lâu, Thâm Nán, Thâm Nậm Đăm, Thâm Lùng Pết….. Cô gái ngả lưng nơi chiếc đòn gánh của chàng khổng lồ và hoá thân thành Núi Đôi hiện nay.