Dân tộc Giáy06/08/2012

Tên gọi và địa bàn cư trú: 

 

Cộng đồng người Giáy ở Hà giang có trên 11.000 nhân khẩu, chiếm 2,2% dân số chung của cả tỉnh. Trên khu vực CVĐC, người Giáy chủ yếu sinh sống tại hai huyện Yên Minh và Đồng Văn với dân số 11.655 người. Ở hầu khắp các địa phương, đồng bào Giáy đều thống nhất tự nhận mình là Giáy hay Giáy Năm, Pu Nắm. Đa số các dân tộc láng giềng thường gọi họ là Giẳng hay Nhắng.

 

 

Hoạt động kinh tế:

 

Người Giáy có nhiều kinh nghiệm canh tác lúa nước trên những triền ruộng bậc thang. Bên cạnh đó họ còn làm thêm nương rẫy trồng ngô, lúa, các loại cây có củ và rau xanh. Chăn nuôi theo lối thả rông. Có một số nghề thủ công nhưng chưa phát triển.

 

Văn hóa:

 

Người Giáy thường ăn cơm tẻ. Gạo được luộc cho chín dở rồi mới cho vào chõ đồ lên như đồ xôi. Nước luộc gạo dùng làm đồ uống. Cách chế biến món ăn, nhất là ăn trong ngày lễ, ngày tết chịu ảnh hưởng sâu sắc của người Hán.

 

Lễ tết: Người Giáy ăn Tết như các dân tộc ở vùng Ðông Bắc: Tết Nguyên đán, Thanh minh, Ðoan ngọ….

 

Văn nghệ: trong kho tàng văn nghệ của người Giáy có truyện cổ, thơ ca, tục ngữ, đồng dao, phong dao… Ở người Giáy có ba kiểu hát mà họ gọi là "vươn" hay "phươn" hát bên mâm rượu, hát đêm và hát tiễn dặn…

 

Trang phục, trang sức:

 

Trước kia phụ nữ mặc váy xoè giống như váy của người Mông. Ngày nay họ mặc quần màu chàm đen có dải vải đỏ đắp trên phần cạp, áo cánh 5 thân xẻ tà, dài quá mông, cài khuy bên nách phải, hò áo và cổ tay áo viền những dải vải khác màu. Tóc vấn quanh đầu với những sợi chỉ hồng thả theo đuôi tóc. Vai khoác túi thêu chỉ màu với hoa văn là những đường gấp khúc.

 

Nam giới mặc quần lá tọa, áo cánh xẻ tà, mở khuy ngực.

 

Trang sức: dây xà tích bằng bạc.

 

Nhà cửa:

 

Nhà sàn là ngôi nhà truyền thống của người Giáy. Thường phổ biến theo kết cấu: vì kèo 3 hoặc 5 hàng cột, giữa là cột chống nóc. Nhà gồm 3 gian, giữa là gian tiếp khách và đặt bàn thờ tổ tiên. Hai gian  bên được phân định thành các không gian nhỏ để làm bếp và buồng ngủ của vợ chồng chủ nhà và con cái, nơi để một số công cụ trong sinh hoạt nội trợ.

 

 Quan hệ gia đình: Tổ chức gia đình của người Giáy là gia đình nhỏ phụ hệ, tính chất phụ quyền gia trưởng không cực đoan, tàn tích mẫu hệ khá rõ nét.

 

Tín ngưỡng: Là cư dân nông nghiệp trồng lúa nước, dòng tín ngưỡng chủ đạo là tín ngưỡng đa thần nguyên thủy, trong đó quan trọng nhất là thần nông, mẹ lúa đi đôi với dòng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.

 

Trên bàn thờ trong nhà của người Giáy thường hiện diện 3 bát hương để thờ 3 thần linh theo thứ tự từ trái sang phải thờ táo quân, trời đất và tổ tiên. Trong trường hợp chủ nhà là con nuôi hay con rể thừa tự muốn thờ họ bố mẹ đẻ thì đặt thêm một bát hương ở bên trái. Những gia đình không thờ bà mụ trong buồng thì đặt thêm một bát hương ở bên phải. Ở một số gia đình ngoài bàn thờ lớn còn đặt một bàn thờ nhỏ để thờ bố mẹ vợ. Phía dưới bàn thờ lớn ngay trên mặt đất đặt một bát hương cúng thổ địa, ở hai bên cửa chính có hai bát hương thờ thần giữ cửa.

 

 Ngôn ngữ: Tiếng Giáy thuộc ngữ hệ Thái – Ka Ðai.

                                                                                                                                     (Nguồn: Sưu tầm)