Huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang18/06/2012

Quản Bạ là huyện vùng cao biên giới phía Bắc tỉnh Hà Giang, cách trung tâm thành phố Hà Giang 44km, là huyện cửa ngõ của Công viên địa chất toàn cầu cao nguyên đá Đồng Văn. Nơi đây được biết đến với danh thắng nổi tiếng là cổng trời Quản bạ và Núi Đôi cùng với khí hậu quanh năm mát mẻ, giống như Đà Lạt hay Sa Pa.

Núi đôi Quản Bạ
(Ảnh: Tất Bình)

Lịch sử hình thành

Ngày 15/12/1962, Hội đồng Chính phủ ban hành quyết định số 211/QĐ-CP thành lập huyện Quản Bạ trên cơ sở những xã được tách ra từ huyện Vị Xuyên.

Năm 1976, Hà Giang sáp nhập với Tuyên Quang thành tỉnh Hà Tuyên, Quản Bạ trở thành huyện của tỉnh Hà Tuyên, từ 1991 đến nay, Quản Bạ là huyện của tỉnh Hà Giang.

Điều kiện tự nhiên

– Vị trí địa lý

Quản Bạ có toạ độ địa lý nằm trong khoảng 22057’ đến 23010’ vĩ độ Bắc và 1040 40’30” đến 1050 kinh độ Đông. Phía Bắc và phía Tây giáp tỉnh Vân Nam – Trung Quốc; phía Đông và Đông Bắc giáp huyện Yên Minh; phía Nam giáp huyện Vị Xuyên.

Địa hình

Địa hình của huyện Quản Bạ có độ cao trung bình từ 1.000 – 1.600m, gồm nhiều khu vực núi đá vôi được phân thành 4 loại địa hình sau:

– Địa hình núi cao: Phân bố ở các xã Nghĩa Thuận, Cao Mã Pờ, Tùng Vài, Tả Ván, Bát Đại Sơn với độ cao trung bình so với mực nước biển từ 900 đến 1.800m. Địa hình chia cắt mạnh, độ dốc phần lớn trên 250.

– Địa hình núi thấp: Phân bố chủ yếu tại các xã Quyết Tiến, Đông Hà, Quản Bạ, Thanh Vân với độ cao dưới 900m. Địa hình chia cắt mạnh, nhiều khu vực có độ dốc trên 250, một số khu vực có địa hình chia cắt yếu, độ dốc dưới 250.

– Địa hình thung lũng: Phân bố chủ yếu dọc sông Miện thuộc địa bàn các xã Đông Hà, Lùng Tám, Tùng Vài, Quản Bạ, Thái An, thị trấn Tam Sơn được tạo bởi chủ yếu là các dãy núi đá vôi.

– Địa hình Castơ: Phân bố chủ yếu ở các xã Thanh Vân, Cao Mã Pờ, Bát Đại Sơn.

– Khí hậu

Huyện Quản Bạ chịu ảnh hưởng của khí hậu vùng Đông Bắc, với chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa, do nằm sâu trong lục địa nên ảnh hưởng của mưa bão trong mùa hè và gió mùa Đông Bắc trong mùa đông. Chế độ gió có sự tương phản rõ: mùa hè có gió mùa Đông Nam, Tây Nam kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều. Gió mùa Đông Bắc kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, thời tiết lạnh, khô, ít mưa.

– Thủy Văn

Sông Miện bắt nguồn từ Vân Nam, Trung Quốc chảy qua địa phận huyện Quản Bạ và các xã Bát Đại Sơn, Cán Tỷ, Lùng Tám, Đông Hà, Thái An với chiều dài hơn 40km. Lượng mưa bình quân/năm 1.745mm tập trung chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 9

– Đa dạng sinh học

Trên địa bàn huyện Quản Bạ hiện có khu bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn, diện tích 10.684ha, theo số liệu thống kê gồm các loài:  

+ Thực vật có tới 361 loài thuộc 103 họ và 249 chi. Một số loài cây có giá trị như: Bách vàng, Kim Ngân, Cốt toái bổ, Thảo quả, Đỗ trọng, Quế…Bát Đại Sơn còn có 18 loài cây quý hiếm có giá trị bảo tồn cần được bảo vệ.

+ Động vật có 195 loài động vật có xương sống thuộc 80 họ trong 24 bộ. Trong đó, động vật quý hiếm có 18 loài, có 4 loài ở nhóm nguy cấp cần được bảo vệ như:  Gấu ngựa, Voọc đen má trắng, Vượn đen, Phượng hoàng đất và một số loài khác đang ở tình trạng quý hiếm.

Thị trấn Tam Sơn
(Ảnh: Đức Tân)

Điều kiện xã hội

– Văn hóa, xã hội

Quản bạ gồm thị trấn Tam Sơn và 12 xã: Cao Mã Pờ, Tùng Vài, Tả Ván, Quyết Tiến, Thanh Vân, Nghĩa Thuận, Bát Đại Sơn, Cán Tỷ, Lùng Tám, Quản Bạ, Đông Hà và Thái An. Trong đó có 5 xã biên giới là: Nghĩa Thuận, Tùng Vài, Cao Mã Pờ, Cán Tỷ, Tả Ván với hơn 52,224km đường biên giới giáp với Trung Quốc, có vị trí chiến lược quan trọng và có ý nghĩa to lớn về an ninh quốc phòng không chỉ đối với Hà Giang mà đối với toàn quốc.

– Dân số, dân tộc

Theo niên giám thống kê năm 2010, dân số của toàn huyện là 45.426 người, mật độ dân số: 85 người/km2. Là nơi cư trú của 14 dân tộc, trong đó gần 60% là dân tộc Mông, khoảng 14% là dân tộc Dao, dân tộc Tày chiếm 11%, còn lại là các dân tộc khác. Đặc biệt Quản Bạ là địa phương duy nhất có dân tộc Bố Y (hiện chỉ còn 881 người và hầu hết sống tập trung ở xã Quyết Tiến). Các dân tộc có đời sống văn hóa, tinh thần khá phong phú, đa dạng. Mỗi dân tộc có những nét văn hóa truyền thống riêng biệt và các lễ hội lớn như: Lễ Cấp Sắc của dân tộc Dao, Lễ hội gầu tào dân tộc Mông, Lễ hội Lồng Tồng dân tộc Tày….

Người Tày Quản Bạ sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước tại các chân ruộng ở ven núi, sông và trồng trọt trên nương rẫy. Ngoài nghề nông, họ còn có thêm thu nhập từ các nghề thủ công như: đan lát, sản xuất nông cụ, mộc, làm đồ gốm, dệt vải…

Người Tày thường ở chân núi và sống trong những ngôi nhà sàn, lợp gianh hoặc cọ. Trang phục của người Tày chủ yếu là sắc chàm, phụ nữ chít khăn mỏ quạ, mặc áo năm thân có thắt lưng, đeo vòng cổ, tay, chân bằng bạc. Cộng đồng dân tộc Tày Quản Bạ có một kho tàng về các loại thần thoại, truyện cổ, truyện thơ, dân ca… và những làn điệu lượn.

– Tiềm năng du lịch

Khí hậu ở Quản Bạ 4 mùa mát mẻ, tương tự như khí hậu vùng Sa Pa (Lào Cai) hay Đà Lạt (Lâm Đồng), Quản Bạ có những thắng cảnh nổi tiếng như: Cổng trời Quản Bạ, Núi Đôi, hang Khố Mỷ…ngoài ra, Quản bạ còn hấp dẫn du khách bởi các làng văn hóa du lịch cộng đồng như: Làng du lịch cộng đồng thôn Nặm Đăm, Làng du lịch cộng đồng thôn Nà Khoang, hợp tác xã dệt thổ cẩm thôn Hợp Tiến, xã Lùng Tám, chợ phiên trung tâm huyện Quản Bạ họp vào chủ nhật hàng tuần…

Ngoài ra, Quản Bạ còn được nhiều du khách biết đến bởi các món ăn đặc sản dân tộc như: Thịt treo, Mèn mén, thắng cố… và sản phẩm rượu ngô Thanh Vân nổi tiếng do người dân tự trưng cất bằng công thức gia truyền của người Mông.

Theo: Lịch sử Đảng bộ huyện Quản Bạ