Thắng dền – hương vị ấm áp vào mùa đông
25/03/2026
Nếu có ai hỏi về một hương vị có thể sưởi ấm cả không gian xám lạnh của đêm đông miền cực Bắc, câu trả lời chắc chắn không phải là một món ăn cao sang, mà chính là bát thắng dền nghi ngút khói. Giữa lòng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, thắng dền không chỉ là một món ăn vặt chống đói thuần túy, mà đã trở thành một phần ký ức văn hóa nguyên bản. Đó là cái cớ hoàn hảo để người ta xích lại gần nhau hơn bên bếp lửa hồng, giữa không gian cổ kính của những ngôi nhà trình tường lợp ngói âm dương hàng trăm năm tuổi.
Thoạt nhìn, thắng dền có vẻ ngoài khá giống với món bánh trôi tàu ở miền xuôi hay bánh ngào của miền Trung, nhưng hương vị và cách chế biến lại mang một cá tính rất riêng của ẩm thực vùng cao. Nguyên liệu cốt lõi làm nên hồn cốt của món ăn là giống gạo nếp nương được bà con chắt chiu trồng trên những thửa ruộng bậc thang. Gạo phải được ngâm qua đêm cho ngậm đủ nước, đem xay nước rồi đổ vào túi vải treo lên cho ráo nước cho đến khi thu được khối bột đặc, mịn màng và dẻo quánh. Người phụ nữ vùng cao khéo léo ve bột thành những viên bánh tròn nhỏ bằng đầu ngón tay cái. Thắng dền Đồng Văn thường có hai loại: loại bánh chay (không nhân) và loại bánh nhân đậu xanh nấu đường thanh ngọt, thơm bùi.
Khi có khách gọi, người bán mới thả những viên bánh trắng muốt vào nồi nước sôi sùng sục trên bếp củi. Chờ cho đến khi bánh chín, tự nổi bồng bềnh lên mặt nước thì nhanh tay vớt ra bát, rưới thêm muôi nước đường đặc chế.
Điều làm nên sức sống và sự khác biệt tuyệt đối của thắng dền Phố cổ Đồng Văn chính là thứ nước đường dùng kèm - một sự bổ trợ hoàn hảo thách thức cái rét ngọt của phố núi. Nước dùng được pha chế từ đường phèn hoặc đường thẻ vàng ươm, nấu chảy cùng một lượng lớn gừng già giã nhuyễn. Vị ngọt thanh của đường hòa quyện cùng vị cay nồng, ấm nóng của gừng tạo nên một thứ hỗn hợp kích thích vị giác tuyệt đối.
Trên mặt bát thắng dền, người bán sẽ rắc thêm một ít lạc (đậu phộng) rang vàng giã nhỏ, vài sợi dừa nạo tươi và một chút vừng (mè) thơm. Khi thưởng thức, độ dẻo quánh sần sật của vỏ bánh lanh hòa cùng vị béo ngậy của lạc, vị ngọt thanh của đường và vị cay tê của gừng già sẽ làm bừng tỉnh mọi giác quan, xua tan ngay lập tức cái lạnh buốt giá của đêm cao nguyên.
Ngày nay, người dân ở phố cổ Đồng Văn thường làm thắng dền ngũ sắc để bán cho du khách. Màu sắc của bánh thắng dền được làm từ các màu tự nhiên như: Màu trắng truyền thống, màu tím huyền bí được làm từ lá cẩm tím, màu vàng óng ả được làm từ nước cốt nghệ, màu xanh được chiết xuất từ nước cốt lá dứa, màu đỏ từ màu của quả gấc chín. Năm màu sắc tượng trưng cho âm dương ngũ hành giữa đất trời.
Thưởng thức thắng dền không chỉ là ăn một món ngon, mà là trải nghiệm một nhịp sống. Khoảnh khắc tuyệt vời nhất là sau một ngày dài chinh phục các con đèo hiểm trở, bạn dạo bước quanh chợ cổ trong một đêm se lạnh.