Đền thờ Thần Nước
18/06/2026
Đền thờ Thần Nước nằm ở làng Nghiến, thuộc khu Phố Cổ, xã Đồng Văn, dưới chân một vách đá vôi, trông ra thung lũng karst rộng lớn hình thành do vận động kiến tạo.
Đền thờ Thần Nước (a)
Truyền thuyết kể rằng, khi xưa Đồng Văn là một vùng đá tai mèo khô cằn, hoang vu. Mùa đông lạnh giá, mùa hạ nóng nực. Bao bộ tộc đến đây định cư cũng phải bỏ đi. Đến lượt người Tày, họ được thần báo mộng dạy là vùng đất tốt, muốn sống yên ổn phải lập đền thờ, rồi chỉ cho họ một nơi có khe nước nhỏ chảy từ núi ra với một mầm cây mọc lên từ đó. Người Tày liền lập đền thờ thần nước, thần cây. Ngay sau đó nguồn nước bỗng tràn trề, trong lành mát mẻ, đất đai trở nên phì nhiêu, mầm cây nhỏ vụt lớn thành rừng xanh ngút ngàn; cuộc sống của dân làng trở nên ấm no, đầy đủ. Nhưng dư dả khiến lớp trẻ trở nên lười biếng. Họ suốt ngày say sưa, bê trễ việc đồng áng, thiếu thì vào rừng săn bắt, hái lượm, đốn gỗ làm nhà, làm củi, bỏ quên ngôi miếu khiến nó dần trở thành hoang phế.
Một đêm, vị thần hiện về, cảnh báo rằng nếu dân làng còn tiếp tục cuộc sống như thế thì ngài sẽ đưa cả vùng về với hoang vu, đói khát thuở nào. Ngay sáng hôm sau cả vùng Đồng Văn màu mỡ bỗng thu hẹp lại, nhường chỗ cho núi cao, vực sâu, nguồn nước lặn hết vào lòng đất. Hoảng sợ, dân làng tập hợp con cháu lại khuyên nhủ. Họ sửa sang lại ngôi đền, biện lễ cầu khấn hứa không tái phạm. Thần linh chứng giám, nhưng không khôi phục lại nguyên trạng, để lại cho Đồng Văn một phần đồng xanh lọt thỏm giữa bạt ngàn núi đá như một lời nhắc nhở.
Từ đó trở đi, người dân dặn nhau cùng bảo vệ ngôi đền, chọn đêm giao thừa (âm lịch) để làm lễ cầu xin nước. Họ không còn săn bắt, hái lượm mà trồng ngô lúa, hoa màu, nuôi gia súc, gia cầm để có cái ăn; không chặt phá rừng mà lấy đất trình tường, nung ngói làm nhà để tiết kiệm gỗ. Họ dặn nhau cùng nhau bảo vệ nguồn nước sạch cho cả khu vực.
Hóa thạch sinh vật biển độc đáo ở Đồng Văn (b)
Hãy quan sát kỹ những tảng đá ngay bên cạnh tấm biển này, quý vị sẽ phát hiện thấy rất nhiều những đốm nhỏ hình oval màu trắng đục.
Đây là hóa thạch của một loài sinh vật đơn bào sống trong môi trường biển cách ngày nay khoảng 345 triệu năm (vào kỷ Carbon). Chúng phát triển mạnh mẽ trong suốt gần 100 triệu năm và tuyệt diệt sau cuộc khủng hoảng sinh giới lớn nhất hành tinh xảy ra cách ngày nay khoảng 251 triệu năm (vào cuối kỷ Permi).
Những sinh vật kỳ lạ này có tên khoa học là trùng thoi (fusulinid), trông giống như những quả bóng bầu dục nhỏ kích thước cỡ hạt đậu tương. Sau khi chết, lớp vỏ vôi cứng của chúng được bảo tồn và trở thành hóa thạch. Các hóa thạch trùng thoi phong phú và được bảo tồn tốt rất có ích cho nghiên cứu, phân loại và xác lập lại điều kiện môi trường thành tạo của các đá chứa chúng.